We leven in de meest verbonden tijd die de mensheid ooit heeft gekend. Via internet zijn we binnen seconden verbonden met mensen aan de andere kant van de wereld. Onze economieën zijn zo verweven dat een crisis in Azië dezelfde dag voelbaar is in Europa. Onze toeleveringsketens omspannen continenten, onze informatie circuleert in real-time over de hele planeet, en onze uitdagingen – van klimaatverandering tot pandemieën – zijn volledig globaal.
Kortom: de buitenwereld die we hebben gecreëerd, is holistisch geworden. Een gigantisch, complex, onderling verbonden systeem waarin alles met alles samenhangt.
Maar er is een probleem. Een groot prangend probleem:
De mens zelf is nog niet mee-geëvolueerd!
Terwijl onze systemen al functioneren als één groot organisme, ervaren wij onszelf nog steeds als afgescheiden eilandjes. We denken in termen van ‘mijn carrière’, ‘mijn succes’, ‘mijn land’, ‘mijn probleem’. We reageren op complexe, wereldwijde uitdagingen met lineaire oplossingen. We proberen een verweven werkelijkheid te begrijpen en beheersen met een bewustzijn dat nog stamt uit een tijd van stammen en dorpen.
Het resultaat? Overal spanning, crisis en vastgelopen systemen.
Het probleem wordt zichtbaar
Dit achterlopen van bewustzijn op de buitenwereld manifesteert zich op alle niveaus:
In organisaties: We hebben wereldwijde bedrijven met geavanceerde technologie, maar leidinggeven gebeurt nog steeds vaak vanuit oude patronen van controle en hiërarchie. Dit leidt tot spanning tussen wat technologisch mogelijk is en hoe mensen daadwerkelijk samenwerken.
In de politiek: We hebben mondiale uitdagingen die alleen samen op te lossen zijn, maar politici denken nog steeds in nationale belangen en verkiezingscycli. Het resultaat: internationale samenwerking die vastloopt in eigenbelang.
In persoonlijke relaties: We zijn via sociale media verbonden met honderden mensen, maar hebben aantoonbaar steeds meer moeite met het onderhouden van gezonde, diepe relaties.
In onszelf: We hebben toegang tot alle informatie ter wereld, maar ervaren tegelijkertijd onbewuste afgeslotenheid, vaak eenzaamheid, doelloosheid en een gebrek aan zingeving.
Waardoor is deze kloof ontstaan?
De kloof is vooral ontstaan door internationalisering en de uitbreiding van onze leefwereld. Steeds meer mensen hebben ervaring opgedaan buiten hun eigen cultuur – door te reizen, in internationale bedrijven te werken, andere culturen te ontmoeten. Deze ervaringen verruimen het bewustzijn op een natuurlijke manier: je ziet dat er vele manieren zijn om te leven, te denken en te organiseren.
Tegelijkertijd zijn er ook veel mensen die voornamelijk in hun lokale context zijn blijven functioneren. Hun werk, sociale kring en referentiekader zijn grotendeels hetzelfde gebleven. Voor hen werken de vertrouwde, lineaire patronen nog steeds in hun directe omgeving.
Het resultaat is een kloof tussen mensen met een internationaal, intercultureel bewustzijn en mensen met een meer lokaal bewustzijn. Niet omdat de een beter zou zijn dan de ander, maar omdat ze simpelweg verschillende ervaringswerelden hebben. Ze spreken een andere taal (figuurlijk), hebben andere referenties en zien andere mogelijkheden.
Deze kloof wordt vooral zichtbaar in onze tijd omdat nooit eerder zoveel mensen internationale ervaring hebben opgedaan via reizen, werk, internet en migratie. De wereld is letterlijk groter geworden voor velen, maar niet voor iedereen in gelijke mate.
Zo proberen we een 21e-eeuwse wereld te begrijpen met een bewustzijn dat niet is meegegroeid met die uitbreiding.
De urgentie van nu
Deze kloof is niet alleen een theoretisch vraagstuk. Het is een acute crisis.
Zolang onze buitenwereld verbonden is, maar ons binnenwereld afgescheiden blijft, gebruiken we die krachtige systemen verkeerd. Internet wordt een platform voor polarisatie in plaats van voor verbinding. Globale economie wordt een middel voor uitbuiting in plaats van voor gedeelde welvaart. Technologie wordt een tool voor controle in plaats van voor bevrijding.
We hebben systemen gebouwd die holistisch zouden kunnen functioneren, maar we bewonen ze nog met een gefragmenteerd bewustzijn.
De uitnodiging
De oplossing is niet om terug te gaan naar een eenvoudigere tijd – dat kan niet en dat zou ook niet werken. De oplossing is om ons bewustzijn te laten evolueren naar het niveau van onze systemen.
Dit betekent:
- Van afgescheiden naar verbonden:
Jezelf ervaren als onderdeel van een groter geheel, waarbij jouw welzijn en dat van anderen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. - Van beheersen naar meebewegen:
Accepteren dat je niet alles kunt controleren, maar wel kunt leren afstemmen op de dynamiek van het grotere geheel. - Van lineair naar holistisch:
Denken in netwerken, processen en onderlinge afhankelijkheden in plaats van in enkelvoudige oorzaken en gevolgen. - Van vast naar dynamisch:
Jezelf zien als een proces in ontwikkeling in plaats van als een vast ‘ding’ met een vaste identiteit.
Een historisch moment
We staan op een keerpunt in de menselijke evolutie. Voor het eerst in de geschiedenis hebben we de technologische middelen om als mensheid samen te werken op globaal niveau, maar we missen nog het bewustzijn om dat ook daadwerkelijk te doen.
Het achterlopen van ons bewustzijn op de buitenwereld vraagt om een bewuste keuze: blijven we vasthouden aan het oude, afgescheiden bewustzijn en lopen we vast in onze eigen creaties? Of maken we de sprong naar een holistisch bewustzijn dat past bij de verbonden wereld die we hebben gebouwd?
Die keuze kan niet worden uitgesteld. De systemen die we hebben gecreëerd zijn te krachtig geworden om ze te laten besturen door een verouderd bewustzijn. We hebben een bewustzijn nodig dat even dynamisch, verbonden en complex is als de wereld die we bewonen.
De buitenwereld is al klaar voor deze stap. Nu is het aan ons om de binnenwereld te laten volgen.